Marek Nienałtowski
Plan rozbudowy Oleśnicy z 1939 r.
Ostatnie zmiany 12.07.2023 r.

Po dojściu do władzy A. Hitlera rozpoczęto sanację wszystkich miast – uzdrowienie, oczyszczenie „przewietrzenie”, odnowienie, przeorganizowanie itp. Zaczęto od centrów miast - miano wyburzyć stare budynki, nawet te zabytkowe, o ile przeszkadzały w poszerzeniu ulic, ulepszaniu komunikacji, upiększania miasta. Przy czym opinia konserwatora zabytków i policji budowlanej mniej się liczyła, niż opinia władzy politycznej [1]. Przy odbudowie centrów małych miast budynki nie miały przekraczać 3-4 pięter, ze sklepami i punktami usługowymi na parterze. Pomiędzy budynkami miał być odstęp, aby zmniejszyć zaludnienie centrów miast. Przeludnienie z centrów miano przenosić do tworzonych dzielnic mieszkaniowych za murami miast, a ruch samochodowy na obwodnice. Przeludnienie sprzyjało wszelkim negatywnym następstwom (złodziejstwo, bandytyzm i w rezultacie - antyrządowe wystąpienia). Z przeludnienia powstawały wszelakie budynki i komórki przylegające do murów obronnych. Miały być one usunięte - przy murach miały powstać ścieżki spacerowe.

Jak ta działalność wyglądała w praktyce - w mieście Brzeg podobnym do Oleśnicy miano usunąć tylko jeden budynek [1]. Natomiast Oleśnica miała zostać w znaczącym stopniu przeorganizowana, bo planowano "przewietrzyć" prawie całe centrum, szczególnie część zachodnią miasta, co widać na poniższym planie.


Plan zapewne z 1939 r., bo już nie ma na nim spalonej synagogi. Ze względu na małe wymiary rysunku,
nie udało się zrozumieć wszystkich zamierzeń planu. Źródło: Oelser Heimatblatt
nr 164 z marca 1966 r. DDŻS PiMBP w Oleśnicy

Zmiany można porównać z poniższym planem Oleśnicy z 1911 r. Na powyższym planie poszerzono ul. Łużycką i znacznie zmniejszono ilość budynków leżących przy niej. Poszerzono ul. Wrocławską i Rycerską, znacznie zmniejszono ilość budynków stojących przy nich. Na przykład przy ul. Wrocławskiej było 30 budynków, a miało ich zostać ok. 6. zapewne pięknie odbudowanych. Czyli 5-cio krotnie zmniejszono ich ilość. Może przy tych ulicach miano wykonać mini parki.

Poszerzono i wydłużono za mur obronny ul. Okrężną (6). Niedaleko (5) zrobiono furtę w murze obronnym, natomiast po drugiej stronie (zachodniej) muru obronnego przebito w nim drogę (4). Znacznie ograniczono ruch samochodów w mieście i zgrano z autostradą, która miała przebiegać z Wrocławia w kierunku Sycowa. Ruch samochodów przez Bramę Wrocławską byłby zamknięty. W mieście był ruch jednokierunkowy z dwoma "Ringami", gdzie można było zawrócić. Rynek Oleśnicy nie został "przewietrzony" - ta sama ilość budynków pozostała. Natomiast blok śródrynkowy został znacznie zmniejszony, czyżby zmierzano do zmniejszenia roli Ratusza?

Na powyższym rysunku cyframi oznaczono:

  1. Odmianę ronda na drodze Wrocław – Syców (miała być autostrada). Znajduje się ono na skrzyżowaniu ul. Wojska Polskiego i ul. Matejki. Z niego miała biec ulica do nowych blokowisk.
  2. Duże rondo na skrzyżowaniu ul. M. Skłodowskiej-Curie, Klonowej i Wojska Polskiego.
  3. Małe rondo na skrzyżowaniu ul. Lwowskiej i M. Skłodowskiej-Curie.


Plan centrum miasta do porównania z tym "przewietrzonym"

Ciekawostki:

Ten plan pokazany w Oelser Heimatblatt, zapewne gdzieś istnieje z szerszym opisem. Powinien być dostępny w szczegółach, gdyż stanowi źródło wiedzy o historii naszego miasta. Należałoby znać powody zmian, które byłyby zrealizowane w przypadku zwycięstwa Niemców w II WŚ. Pozostaje pytanie, kto był zwolennikiem tak znacznych zmian w mieście - czy architekci, a może politycy, których było stać na zamieszkanie w nowych budynkach i w pięknym otoczeniu. Biedniejsza część mieszkańców trafiłaby do blokowisk budowanych przez miasto. Okazało się, że to wojna dokonała znaczącego, ale niefachowego "przewietrzenia" Oleśnicy.

Nie jestem architektem ani specjalistą od projektowania ruchu ulicznego. Z chęcią umieszczę uwagi specjalistów. Szukam e-mail do dra Grzegorza Grajewskiego -architekta

Literatura:

Grajewski G., Między sztuką, nauką a polityką. Ochrona zabytków na Dolnym Śląsku, Wrocław 2014. praca doktorska

Od autora • Lokacja miasta • Oleśnica piastowska • Oleśnica Podiebradów • Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów • Oleśnica po 1885 r. • Zamek oleśnicki • Kościół zamkowy • Pomniki • Inne zabytki
Fortyfikacje • Herb Oleśnicy • Herby księstw • Drukarnie • Numizmaty • Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica • Wojsko w Oleśnicy • Walki w 1945 roku • Renowacje zabytków
 Biografie znanych osób • Zasłużeni dla Oleśnicy • Artyści oleśniccy • Autorzy • Rysowali Oleśnicę
 Fotograficy • Wspomnienia osadników • Mapy • Co pod ziemią? • Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie • Recenzje • Bibliografia • Linki • Zauważyli nas • Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki • Fotografie miasta • Rysunki • Odeszli • Opisy wybranych miejscowości
CIEKAWOSTKI • ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI