Max Herden - oleśnicki fotografik
Uzupełniono 30.12.2010 r. , 03.04.2011 r.
Rozszerzony i poprawiony tekst znajduje się w książce Historia fotografii w Oleśnicy 1839-1944. M. NIenałtowski, B. Szybkowski. 2016

Każdy, zajmujący się zdjęciami i widokówkami Oels, spotyka się z nazwiskiem Max Herden. Był to fotograf, wydawca widokówek i handlowiec, zaczynający swoją karierę w Oleśnicy jeszcze w latach dziewięćdziesiątych XIX w., o czym świadczy fotografia wykonana w 1893 r. Nic nie wiemy o jego wcześniejszych losach. Zapewne wcześniej mieszkał w Strzelinie i praktykował w zakładzie fotograficznym swojego ojca H. Herdena mającego przed 1900 r. zakład przy Münsterberger Str. 13. (o tym, że H. Herden był ojcem Maxa Herdena powiadomił B. Szybkowskiego Marcin Dziedzic).

Fotografia pochodząca z atelier H. Herdena i dwa kartoniki ( ze zbiorów B. Szybkowskiego). Potem on i jego brat Reinhard Herden wybrali osobne kariery. Brat wyjechał do Opola, Max wybrał Oleśnicę.

   
Żołnierz 6 Batalionu Jegrów. Pierwsze miejsce rozmieszczenia zakładu
M. Herdena - ul. 3 Maja 29

Wyżej na rewersie kartonika fotografii widać, że M. Herden miał swoje pierwsze atelier na na dalekim przedmieściu przy Ohlauerstrasse 29 (ob. 3 Maja). Wcześniej używał je od 1877 r. Kalinke F. i kilku innych fotografów. Około 1890 r. zapewne przejmuje to "przechodnie atelier" Max Herden.

Dwie siostry. Drugie miejsce rozmieszczenia zakładu M. Herdena
- ul. Sienkiewicza 2 oraz informacja o filii w Miliczu
Mężczyzna. Ten sam adres i dodatkowo informacja o filii w Bierutowie
Powyższe trzy fotografie otrzymałem w 2010 i 2013 r. od Bogusława Szybkowskiego z Wydawnictwa MS z Opola.

Nie wiadomo kiedy M. Herden przenosi się bliżej centrum miasta, ale musiało to być ok. 1897-1898. Być może, że kolejnym fotografem zajmującym "przechodnie atelier" na ul. 3 Maja był Max Bergel (wzmiankowany tam w 1921 i 1927 r.). Najpierw ma atelier przy Wilhelmstrasse 1, (adres podano na rewersie kartonika), czyli na posesji poczty cesarskiej. Stał tam wtedy parterowy budynek - może w nim miał atelier. Kiedy wybudowano w 1899 r. dom ul. Wilhelmstrasse2 (Sienkiewicza 2). do niego przeniósł swój zakład fotograficzny, co uwidoczniło się na rewersach kartoników.

Dom przy Wilhelmstrasse 2, w którym M. Herden miał swoje atelier. Prawdopodobnie na parterze. Z lewej strony jeszcze nie widać dobudowanego domu nr 1
Reklamy Herdena

Po wybudowaniu sąsiedniego domu o nr 1 i 2 (1905 r.) i powstaniu ulicy Gustawa Freytaga przenosi się do domu przy Gustaw Freytagstrasse 2 i ten adres pojawia się na rewersie kartoników fotografii (obecnie Pocztowa 2). Stanowi on własność Gertrudy Herden, żony Maxa.

Zdjęcie studenta z 1893 r. www.ebay.de
Zdjęcie żołnierza z 6 batalionu strzelców
sprzed 1914 r. www.ebay.de
Kobieta sprzed 1901 r.
www.allegro.pl
Inne zdjęcie (ze zbiorów Witolda Englendera-Galeria Ciasna).

Nad wejściem do domu umieszcza swój monogram MH i datę umiejscowienia firmy 1905 r. Jeszcze zakład istniał w 1921 r.

Obecna postać domu z byłym zakładem fotograficznym Maxa Herdena
Zachowany monogram M. Herdena

Oprócz zdjęć w atelier, M. Herden wykonuje je także w terenie, w miejscach ważnych zdarzeń. Np. słynne zdjęcie z zawalenia kościoła św. Jana z 1905 r., zdjęcia z otwarcia krypty Wirtembergów. Trafiają one do gazet i książek. Duża część trafia na widokówki.

Wizytówka M. Herdena z filli w Namysłowie

Jeden z podpisów na kartoniku uwidaczniający jednocześnie dwie filie.
(ze zbiorów Witolda Englendera - Galeria Ciasna)

Zdjęcie i nieznane logo zakładu M. Herdena, jeszcze zapewne z atelier z ul. 3 Maja 29. Ze zbiorów Marcina Piniło

Prawdopodobnie M. Herden modernizuje dom w celu zwiększenia możliwości wykonywania zdjęć. Z tyłu domu wykonał dwie altany fotograficzne. Jedna z nich istnieje do dzisiaj jako weranda, drugie zostało jakoby zburzone w latach 60-tych. Na parterze mieścił się sklep fotograficzny. Ma także filie m.in. w Namysłowie, Bierutowie i Miliczu. Prawdopodobnie współpracuje z żoną która prowadzi także zakład fotograficzny przy Magazinstrasse 11 (Kilińskiego11 - czyli w domu obok).


Reklama M. Herdena z ok. 1927 r. wspólnie z G. Tonndorfem.

Wg Bogusława Szybkowskiego z Opola - fotografem był wówczas w Opolu Reinhard Herden, mający atelier w latach 1898-1911. Także w Strzelinie pracował fofograf H. Herden, którego atelier mieściło się przy ul. Munsterberger Str. 13 przed 1900 rokiem. Pan Bogusław stara się ustalić, czy między nimi występują powiązania rodzinne.

Widoczna altana fotograficzna. Druga - tworzyła przybudówkę parterową

Herden przystosowując dom do potrzeb fotografowania wybudował od strony północnej dwa atelier do światła dziennego zwane też altaną fotograficzną. Jedna znajdowała się prawdopodobnie na parterze, druga na piętrze (zachowała się tylko ta z piętra). W nich ściana północna i dach były przeszklone na wzór oranżerii. System wielu sterowanych zasłon (czarny aksamitu i biały muślin) pozwalał na modelowanie światła. Wsparciem były obracane lustra. Zapewne przewidziano także atelier do światła sztucznego w którym był wykorzystywana masa magnezowa dająca jasny błysk (wymagana była wentylacja pomieszczenia), a po 1912 r., gdy doprowadzono energię elektryczną - reflektory. Atelier wyposażono meble i postumenty, aby można było siąść lub stać podpierając się przez kilka sekund bez ruchu rekwizyty oraz tła fotograficzne w postaci krajobrazów lub budowli.

W 1935 r. jest wymieniany pod tym samym adresem Specjalny Dom Fotograficzny (Photospezialhaus) Maxa Herdena. Prawdopodobnie zakład istniał do 1945 r., o czym świadczą liczne "zdobycze fotograficzne" z tego zakładu, znajdowane jeszcze w końcu lat 40-ych obok zakładu. Nie wiadomo, kiedy Max Herden zmarł (zakończył praktykę), gdyż daty na widokówkach nie są miarodajne.

Nieco zamieszania wnoszą informacje, że Herden Gertruda w 1933 r. jest wymieniana jako wdowa po fotografie. To może oznaczać, że Herden zmarł przed 1933 rokiem, a nazwisko wymieniane w reklamach 1935 i 1938 roku, należy traktować jako zachowaną markę zakładu (?).

W trakcie wojny dom nie ucierpiał. Powojenni mieszkańcy też go nie zdewastowali. Zachowała się stolarka drzwiowa i nawet kafelki na podłodze. Jego obecny właściciel - Roman Kubów włożył wiele pracy w odnowienie domu pod nadzorem konserwatora zabytków. Na uwagę zasługują odtworzone drzwi i stolarka okienna. A nawet kraty wykonane w stylu epoki. Po zakończeniu remontów będzie to jeden z piękniejszych odrestaurowanych domów.

Odnowione drzwi
Szczegóły odtworzenia drzwi

Dom Maxa Herdena przy obecnej ul. Pocztowej

W 2010 r. dom ten zmienił właściciela, na także dbającego o zachowanie jego zabytkowego stanu. Przeszkadzają temu zbieracze "złomu", którzy kradną okucia drzwi nie bacząc na ich zabytkowy charakter i duży wkład pracy właściciela domu.

Plany modernizacji
W trakcie realizacji

W "Domu M. Herdena" nastapią zmiany. W porozumieniu z konserwatorem zabytków, w lewym skrzydle zostanie wybity otwór do umieszczenia dodatkowej witryny, która będzie analogiczna do już istniejącej. Także okno, na bocznej ścianie, nie pasujące architektonicznie do pozostałych (metalowa rama) - zostanie również wymienione. Takie wyjaśnienia przysłał właściciel budynku, w odpowiedzi na pojawiające się informacje, że zmienia jego widok bez uzgodnienia z konserwatorem zabytków.

Inne zakłady fotograficzne lub pracownicy firm fotograficznych:

Otto Muecke http://www.olesnica.nienaltowski.net/Muecke_Otto.htm

Max Bergel http://www.olesnica.nienaltowski.net/Max_Bergel.htm

Schneider Richard - Zakład fotograficzny przy ul. Wojska Polskiego 2.

Tondorf Gustaw - Zakład przy ul. Kościelnej 9. Również pod tym adresem był sklep z artykułami fotograficznymi. W Bierutowie zakład mieścił się przy Brauerstr.

Klar Max - Łużycka 3 (wg danych z 1921 r.) - nie wiadomo, czy pod tym adresem był zakład fotograficzny.

Baschinsky Arthur - 3 Maja 26 (wg danych z 1921 r.) - Pod tym adresem najpewniej nie było zakładu fotograficznego.

C. Heldberg. Ohlauerstrasse 22. Istnieje zdjęcie z podpisem zakładu fotograficznego C. Heldberg. Brak w spisach mieszkańców w 1921 i 1935 roku.

Wilhelm Schultz, Fotogeschaft, Wartenbergerstrasse 1/2 (dodała Advena z Forum Historii).

Martin Schneider, Photograf przy Storchneststrasse 11 (dodała Advena z Forum Historii).

Wydawca widokówek - Wilhelm Gamst, księgarz, artykuły papierowe, Luisenstrasse 4, Ring 29.

Feder, Karl, (Inh. W. Stolz), Ring 20, Buchhandlung, Papierwaren. Wydawca widokówek w 1899 r. Buch- Kunst- Musikalien und Papierhandlung. Moderne Leihbibliothek. Inh. Willy Stolz. Ring 20. Eingang Breslauerstrasse . Grosses Lager von moderner Geschenk-Literatur. Bestellung werden schnellstens ausgeführt.


Literatura:

Dane dotyczące spisu ludności wg stanu z 1921r. wg http://www.gca.ch/Genealogie/Oels/Seite_Oels.htm
Adresbuch 1935 r.
Konsultacje i opinie Witolda Englendera - znawcy starej fotografii - Galeria Ciasna

Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje Bibliografia Linki Zauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli Opisy wybranych miejscowości
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI