Kolejny odnaleziony srebrny zabytek z kościoła w Zbytowej

Kilka miesięcy temu dostałem od kolekcjonera z Dolnego Śląska zdjęcie srebrnego dzbana do rozpoznania tytulatury inicjałowej księcia wirtembersko-oleśnickiego. Zapis zaczynał się od inicjałów CV czyli Chrystiana Ulryka, dalej skrót jest zapisany w języku niemieckim, co jest rzadkością, bo na medalach księcia tytulatura była przedstawiana w języku łacińskim.

Brzmi ona: Christian Ulrik Hertzogen Zu Würtemberg Vnd Teck Auch In Schlesien Zu Oels Vnd Bernstadt. Czyli Chrystian Ulryk książę wirtemberski i Tecku, na Śląsku oleśnicki i bierutowski. Ten, może rzadki, niemiecki tekst znajdował się też w książce autorstwa Georga Herbsta, ogrodnika księcia Chrystiana Ulryka, poświęconej ogrodom. Książkę wydano w 1692 r. i była dedykowana księciu i jego żonie Sybilli Marii. Ta nietypowa tytulatura księcia mogłaby nawet wskazać na przybliżoną datę powstania dzbana na 1692 r.

Srebrny dzbanek wykonany dla księcia
Chrystiana Ulryka
Tytulatura księcia i jego herb. Herb ma wiele błędów, co może być wynikiem błędnego rysunku przedstawionego grawerowi lub jego niedbałość

Na dzbanie znajdował się tylko znak kontrybucyjny o wymiarach 6x5 mm. Brak było znaku warszatowego i miejskiego, pozwalającego rozpoznać wykonawcę dzbana. Obecny właściciel dzbana wyraził zgodę na umieszczenia jego zdjęcia w mojej książce o Wirtembergach oleśnickich [2].

Podczas druku książki dowiedziałem się o istnieniu wewnętrznego wydawnictwa Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk, poświęconego zabytkom Dolnego Śląska do 1945 r. [3]. Z zaskoczeniem zauważyłem ten dzban w spisie zabytków z kościoła w Zbytowej. Wtedy stało się jasne, że jest on związany ze zdarzeniem, które nastąpiło 27 stycznia 1691 r. w Zbytowej. Wtedy urodził się w zamku zbytowskim, kolejny, drugi syn księcia Chrystiana Ulryka i jego żony Sybilli Marii. Było to znaczące wydarzenie w życiu księcia [2].


Zamek w Zbytowej, miejsce urodzenia Chrystiana Ulryka II

Książę widząc w urodzeniu syna rękę Bożą i chcąc wpłynąć na jego przeżycie zamówił dziękczynny dzban do kościoła w Zbytowej (księcia rzadko Bóg wysłuchiwał i dzieci mu szybko umierały). Tym razem syn, któremu nadał imię Chrystian Ulryk II szczęśliwie przeżył pierwsze miesiące. Dzban wykonano najpewniej w tym samym roku, lub na początku 1692 r.

Wojtek Mencel z Jeleniej Góry - zajmujący się złotnictwem śląskim - napisał, że jest to dzban do wina, zwany Abendmahlskanne, który był używany przez protestantów, ewangelików, kalwinów, etc. podczas Wieczerzy Pańskiej. Brak znaku warsztatowego i miejskiego na tym dzbanie nie był czymś wyjątkowym i mógł wynikać z wielu przyczyn, które tutaj pominięto. Sądzi też, że po 1809 r. (przed 1812) dzban ten znajdował się w kościele zamkowym, na co może wskazywać wariant znaku kontrybucyjnego. Zaś po połowie XIX w. dzban ten został przekazany do kościoła w Zbytowej, na co musiał się zgodzić przedstawiciel księcia (pastor w tym przypadku był jedynie czasowym administratorem).


Kościół w Zbytowej po przebudowie w połowie XIX w. Fragment widokówki ze zbioru Jacka Kamińskiego

Oprócz tego dzbana, w kościele istniała do 1945 r. także patena oraz dwa piękne kielichy mszalne [3]. Kościół i zamek w Zbytowej miały ciekawą historię związaną z książętami oleśnickimi. Ich wybudowanie związane było z księciem Henrykiem Wacławem z Podiebradów. Później, oraz za czasów Wirtembergów zamek służył okresowo jako miejsce zamieszkania wdów książęcych do 1738 r. [1], [2].

Dlatego w latach 1629-1738 r. kościół mógł uzyskiwać różne dary. Niewykluczone, że i później także, bo był on pod opieką książat brunszwicko-oleśnickich. Jeszcze w latach 1849-1850, książęcy radca budowlany C. Wolf dokonał jego przebudowy [4]. Nie wiadomo czy dwa kielichy również pochodziły z darów książąt lub wdów książęcych. Z niesprawdzonych pogłosek wynika, że pokazany dzban i patena istniały w kościele jeszcze w latach 70-ch XX w. Może starsi mieszkańcy Zbytowej to potwierdzą? Wtedy kolecjonerzy kupili dzban i patenę legalnie.

Poeta Martin Opitz w Zbytowej

Literatura

  1. Nienałtowski M., Podiebradowie w dziejach księstwa ziębicko-oleśnickiego 1495-1647, Oleśnica 2013
  2. Nienałtowski M., Wirtembergowie. Książęta na Oleśnicy, Bierutowie i Dobroszycach, Oleśnica 2019
  3. Odkrywanie kolekcji. Fotograficzne Silesiana z lat 1870 - 1945 w zbiorach Instytutu Sztuki PAN. Opr. Jan Przypkowski, Piotr Jamski. IS PAN Warszawa 2016.
  4. https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/rszs1991/0238


Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje Bibliografia Linki Zauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli Opisy wybranych miejscowości
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI