Historia Seminarium Nauczycielskiego (1875-1925) i Wyższej Szkoły Realnej (1922-1945) w Oleśnicy

Po powstaniu Cesarstwa Niemieckiego i uzyskaniu ogromnych odszkodowań od Francji, podjęto dalszą rozbudowę szkolnictwa, poprzez m.in. kształcenie nauczycieli i budowę seminariów nauczycielskich. W 1874 r. zaczęto mówić o powstaniu seminarium w Oleśnicy. Powstało ono oficjalnie w 1875 r. Początkowo istniało w przytułku dla ubogich fundacji Wendego (obecna "proboszczówka"). Być może, że początkowo powstała tzw. preparanda ucząca młodzież, chcącą wstapić do seminarium. Na to wskazuje fakt, że dopiero w 1877 r. powstała szkoła ćwiczeń, w której seminarzyści przyswajali sobie praktyczne umiejętności pracy z dziećmi. Ta szkoła liczyła wówczas ok. 120 uczniów i tymczasowo umieszczono ją w trzech pomieszczeniach przytułku św. Wawrzyńca, leżącego po przeciwnej stronie dzisiejszej ul. Kościelnej, obok przytułku Wendego [7].


1 - Przytułek Wendego, 3 - Przytułek św. Wawrzynca, 2 - Szpital powiatowy, 4 - Dom Wdów.
Fragment fotografii z ok. 1960 r. z kolekcji S. Kokota [8]

Największe budowane wówczas budynki seminariów mieściły klasy lekcyjne seminarzystów (dodatkowo muzyczne, rysunku, fizyki) szkołę ćwiczeń, salę nauczycielską, bibliotekę, salę gimnastyczną, aulę z organami, internat, mieszkanie dla dyrektora, nauczycieli i obsługi. W przybudówce mieściły się toalety. Na zewnątrz znajdował się park przechadzek, rozmyślań i dyskusji, oddzielny dla uczniów i nauczycieli. Takie funkcje mógł spełniać m.in. budynek seminarium w Gdańsku pokazany na poniższej widokówce (więcej o tym wspaniałym budynku seminarium)


Seminarium Nauczycielskie w Gdańsku wybudowane w 1905-1908 r. Źródło fotopolska.eu

Inne seminaria nie był tak rozbudowane, a budynek seminarium w Oleśnicy oddany do użytku 18 sierpnia 1879 r. był jednym z mniejszych. Mieścił tylko sale lekcyjne dla 90 seminarzystów, szkołę ćwiczeń, mieszkanie dla dyrektora (i może w piwnicy dla woźnego), aulę z organami wykonanymi w przez G. Andersa z Oleśnicy. Niewielka sala gimnastyczna znajdowała się w wolnostojącym budynku, podobnie jak budynek gospodarczy i drugi mieszczący ubikację, a z tyłu rozciągał się ogród przechadzek z alejkami. Seminarium mieściło się przy Nachodstrasse 11.

Zadaniem seminarium było przygotowanie nauczycieli do nauki młodzieży w "chrześcijańskim, patriotycznym nastawieniu i domowych cnotach" w 4-klasowych (elementarnych) szkołach wiejskich. "Standardowy program trzyletniego kursu seminaryjnego obejmował wiedzę o szkole, religię, czytanie i pisanie, język niemiecki, historię, geografię, historię naturalną i przyrodę, rachunki, rysunki, muzykę i gimnastykę" [5]. Seminarzyści mieli pogłębiać wiedzę praktyczną w czteroklasowych szkołach ćwiczeń umieszczonych w budynku seminarium. Była to zwykła szkoła elementarna z typowym programem nauczania, w której nauczycielami byli głównie seminarzyści pod kierunkami nauczyciela seminarium. Za to miasto corocznie płaciło seminarium po 900 marek [7].

Budynek oleśnickiego Królewskiego Seminarium w 1900 r. w 25 rocznicę jego istnienia. Widokówka z ebay.de
Pieczęć odbijana na świadectwach do 1918 r.

Młodzież, która miała braki w wykształceniu, a chcąca wstapić do seminarium, musiała skończyć dwuletnią szkołę (kursy) zwane preparandami. W okresie powstania seminarium oleśnickiego preparandy były prywatnymi szkołami prowadzonymi przez kościół lub nauczycieli. Po skończeniu preparandy należało zdać egzamin. Niżej ogłoszenie z Lokomotive an der Oder z 1882 r. o zapisach do prywatnej preparandy - nie wymieniono miejsca jej usytuowania.


Dyrektor Seminarium Hennig ogłasza w 1882 r.
zapisy do prywatnej preparandy

Być może istniała w postaci wieczorowej w budynku seminarium, jednej ze szkół lub salach kościelnych? W okresie późniejszym (występowały braki nauczycieli) preparandy mogły znajdować się w seminarium lub w oddzielnym budynku obok niego, co było częste. Na planie miasta z 1882 r. nie widać, aby obok budynku seminarium istniał budynek preparandy. Również nie widać go na planie z 1899 z aktualizacją do 1913 r., natomiast wtedy już nazwa "Królewskie Seminarium" została uzupełniona o "i Preparanda". Czyli w latach 1899-1913 r. istniała preparanda w seminarium. Tak więc, w tym budynku znajdowały się wówczas także 2 klasy preparandy i 4 klasy szkoły ćwiczeń (ta ostatnia już 9 września 1879 r. miała swoje sale na parterze.

Rozmieszczenie seminarium, sali gimnastycznej (kolor czerwony) i budynków pomocniczych (zielony)
Może 2 - to ubikacje męskie. Dziewczęta nie uczyły się w seminarium oleśnickim. Plan z 1882 r.
Rozmieszczenie seminarium z preparandą, sali gimnastycznej
i ogrodu. Plan z 1899-1913 r


Budynek Królewskiego Seminarium od tyłu ok. 1900 r. Widoczne dwie przybudówki
pokazane na powyższych planach (dalsza widoczna zza drzew). Fot. ebay.de


Budynek Królewskiego Seminarium z boku. Widać też salę gimnastyczną [4]


Widokówka datowana na 1915 r. jeszcze nie widać z lewej budynku preparandy,
ale zza drzew daje się zauważyć jakiś ciemny kształt o wysokości budynku preparandy.
Całkiem z lewej widoczne jest koryto małej rzeczki lub rowu melioracyjnego.
Z jego dwóch stron rosną szpalery drzew. Źródło ebay.de


Plan z 1939 r. na nim jako budynek 11a widnieje preparanda


Widok na budynek seminarium od tyłu. Z prawej widoczny budynek preparandy.
Widokówka z ebay.de


Budynek preparandy z boku. Data wysłania widokówki 1916 r. Z kolekcji A. F.

Można sądzić, że budynek preparandy został wybudowany w latach 1913-1916 r. Dokładnej daty nie znamy.

Niewiele wiadomo o procesie kształcenia w seminarium. Dzięki książce Agnieszki Drożdżewskiej [3] wiemy o dużym znaczeniu przykładanym do kształcenia muzycznego, w tym śpiewu. Dlatego nie jest dziwne, że chóry uczniowskie dawały przez wiele lat koncerty samodzielnie lub z towarzyszeniem orkiestry w seminaryjnej Auli lub w hotelu Pod Niebieskim Jeleniem (Rynek 31), który w tym czasie wiódł prym w propagowaniu muzyki. Gdyby ktoś napisał książkę o artystach oleśnickich - może natrafilibyśmy na rysunki artystów, zdobywających początki wiedzy w oleśnickim seminarium.

Prawdopodobnie wojna 1914-1918 przerwała ciągłość nauki, może w budynku seminarium umieszczono lazaret? Zapewne wielu seminarzystów w pierwszych dniach wojny wstąpiło ochotniczo do wojska i ginęło "Za Cesarza i Ojczyznę". Po 1918 r. z nazwy seminarium zniknęło określenie "Królewskie". Nie wiadomo, kiedy w murach tego budynku założono instalację wodno-kanalizacyjną i umieszczono ubikacje.

W 1925 r. ukazało się rozporządzenie, w wyniku którego zlikwidowano wszystkie seminaria nauczycielskie. Oleśnickie zlikwidowano w dniu 25 kwietnia 1925 r. Ostatni seminarzyści skończyli naukę w 1927 r. [1]. W 1925 r., już wiedząc o końcu seminarium, świętowano jego 50-lecie. Wtedy uczczono małym pomnikiem seminarzystów poległych w pierwszej wojnie światowej i wydano okolicznościową widokówkę.


Widokówka poświęcona 50-leciu Seminarium Nauczycielskiego w Oleśnicy.
Widokówka z kolekcji A. F.

Kamień poświęcony poległym seminarzystom w I Wojnie Światowej
Może kamień jest zakopany na terenie obecnej Szkoły Podstawowej nr 1
Strzałką pokazano miejsce rozmieszczenia pomnika w ogrodzie przyseminaryjnym

Po zamknięciu seminarium problemem było także rozdzielenie uczniów czterech klas szkoły ćwiczeń (ok. 130 chłopców i dziewcząt) po innych szkołach elementarnych w Oleśnicy [7].

Wyższa Szkoła Realna (1922-1945)
Na początku lat 20-ych XX w. jedyną szkołą w Oleśnicy, której ukończenie wieńczyła matura - było Państwowe Gimnazjum przy ob. ul. Mickiewicza. Zdanie matury było przepustką do studiów uniwersyteckich. Wymienione gimnazjum było elitarne, uczyły się w nim dzieci zamożnych i znanych rodów z terenu Oleśnicy, powiatu oraz ziem prawej strony Odry. Program gimnazjum był nastawiony na przyszłe studia uniwersyteckie.

Powstał problem jak umożliwić dostanie się na studia młodzieży z biedniejszych rodzin. Postanowiono powołać Państwowe Wyższe Szkoły Realne, w których nauka także kończyła się egzaminem maturalnym. Do tych szkół wstępowały dzieci po skończeniu 4-letniej szkoły elementarnej i uczyły się w niej 6 lat, ale miały przerobić program szkoły 9-cio letniej [6]. Dlatego przyjmowano do niej dzieci uzdolnione, wyróżniające się nauką w szkole elementarnej. Program nauczania w nich był ukierunkowane na kontynuację studiów o kierunku technicznym.

Szkoła ta powstała w 1922 r. i jeszcze nie wiadomo, gdzie znajdowała się wówczas jej siedziba. Szczęściem dla niej było rozwiązanie seminarium i szkoły ćwiczeń. Wtedy do opuszczanych klas w latach 1925 -1927 przenoszono Wyższą Szkołę Realną. Nie wiadomo, kiedy przyjęła ona imię Fryderyka von Logau poety niemieckiego z okresu Baroku. Potocznie nazywano ją Logau-oberrealschule. Nad wejściem do szkoły widniał napis Staatlische Logau Schule, czyli Państwowa Szkoła im. F. v. Logau. Uczęszczały do niej dzieci w większości spoza Oleśnicy, bo z okolic Trzebnicy, Milicza, Namysłowa, Sycowa, a nawet Wrocławia, co zawdzięczać należy dobremu połączeniu kolejowemu.


Budynek szkolny przed 1935 r. z widoczną nazwą nad oknami pierwszego
piętra Staatlische Logau Schule [2]

Pierwsza matura odbyła się w 1928 r. i wówczas 72% abiturientów, pochodziło spoza Oleśnicy. Do szkoły uczęszczało w 1928 r. - 160 chłopców i dziewcząt, a w 1929 r. - już 173 [6]. Grono nauczycielskie w 1935 r. przedstawiono niżej.

Chyba w 1943-1944 r. szkoła została zajęta na lazaret. Być może o specjalności okulistycznej, bo w Internecie istniało wspomnienie żołnierza niemieckiego, którego przywieziono z ciężką raną oczu i całkowicie wyleczono (opisywał, co zobaczył po zdjęciu bandaży). Od końca stycznia 1945 r. do końca 1945 r. w lazarecie leczono czerwonoarmistów. Już w styczniu 1946 r. dyrektor Michał Marmajewski przeniósł do tego budynku Szkołę Podstawową (wówczas zwaną Powszechną) nr 1, w którym, ze zmianami organizacyjnymi, istnieje do dziś.

Literatura

  1. Bach J., Das höhere Schulwesen in Oels. [w:] Das Buch der Stadt Oels in Schlesien, bearb. von E. Schlitzberger, Berlin 1930
  2. Bülow U. M. v., Oels wie wir es kannten mit Adressenverzechnis 1935/1936, Scheinfeld 1986
  3. Drożdżewska A., Kultura muzyczna Oleśnicy w XIX i pierwszej połowie XX w. Katowice 2017
  4. Dziedzic K., Pozdrowienie z Oleśnicy, Oleśnica-Wrocław 2010
  5. Jasiński G. http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Komunikaty_Mazursko_Warminskie/Komunikaty_Mazursko_Warminskie-r2000-t-n3/Komunikaty_Mazursko_Warminskie-r2000-t-n3-s383-423/Komunikaty_Mazursko_Warminskie-r2000-t-n3-s383-423.pdf
  6. Mrozowicz W., Wiszewski M., Oleśnica od czasów najdawniejszych po współczesność, Wroclaw 2006
  7. Pyzik J. A., http://www.olesnica.nienaltowski.net/Z_przeszlosci_olesnickiego_szkolnictwa.htm
  8. http://www.olesnica.nienaltowski.net/Szpitale_przytulki.htm

Od autora Lokacja miasta Olesnica piastowska Olesnica Podiebradów Olesnica Wirtembergów
Olesnica za Welfów
Olesnica po 1885 r. Zamek olesnicki Kosciól zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Olesnicy Herby ksiestw Drukarnie Numizmaty Ksiazece krypty
Kary - pregierz i szubienica Wojsko w Olesnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasluzeni dla Olesnicy Artysci olesniccy Autorzy Rysowali Olesnice
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemia? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa olesnickie Recenzje Bibliografia Linki Zauwazyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli Opisy wybranych miejscowosci
CIEKAWOSTKI
ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOSCI