Jan Neidhardt najwybitniejszy medalier oleśnicki
Treść oparto na artylule J. Przybyła [1]

Rozwój medalierstwa oleśnickiego jest związany z Wirtembergami (zleceniodawcami) i medalierami - Janem Neidhardtem, Samuelem Pfahlerem i innymi. O wcześniejszych medalach zlecanych przez Podiebradów wiemy dostatecznie dużo, natomiast niewiele o medalierach. Dzięki opracowaniu J. Przybyła więcej wiadomo o J. Neidhardzie.

Około 1672 r. Jan Neidhardt [2] uznany już medalier śląski pochodzący z Norymbergii, zostaje zatrudniony jako nadworny medalier książąt Sylwiusza Fryderyka i Chrystiana Ulryka. Po dwóch latach zaczyna funkcjonować mennica książęca i Neidhardt pracuje w niej jako rytownik stempli oraz mincerz i medalier.

Jego prawie czterdziestoletnia działalność (od 1672 do roku 1711-1715?) obejmuje 51 medali i pamiątkowe monety, do których wykonywał stemple. Oprócz tego projektował prawie wszystkie książęce monety. Wykonywał je w Oleśnicy i Bierutowie (gdzie zamieszkał i okolo 1700 roku dobł radnym miejskim). Jego syn Johann Georg Neidhardt ur. ok. 1680 w Bierutowie był znakomitym kompozytorem i muzykiem

J. Neidhardt z dużą swobodą komponował swe często bardzo bogate w treści medale, pełne symboliki i wyobrażeń alegorycznych. Chętnie korzystał z obcych wzorów (jak i inni medalierzy śląscy), ale mniej dosłownie.

Jego medale są wykonane głównie ze srebra i złota, nieliczne z brązu oraz przypuszczalnie z cyny. Mają one niewielki format. Ich średnica najczęściej wynosi 35 - 45 mm, przy czym najmniejszy ma zaledwie 24 mm, a największy 68 mm. Kształt medali jest przeważnie kolisty, rzadziej owalny.

Większość z tych prac podpisał Neidhardt inicjałami J. N., które umieszczał dyskretnie na dole awersu lub rewersu. Jedynie na trzech z jego znanych medali było pełne nazwisko artysty. Medali bez sygnatur Neidhardta jest około dziesięciu, oryginalność stylu jest tak oczywista, że nie ma najmniejszych wątpliwości co do ich autora.

Najwięcej medali u Neidhardta zamówili bracia - Sylwiusz Fryderyk i Chrystian Ulryk, sprawujący wspólnie rządy w księstwie. Niektóre egzemplarze wykonał artysta dla Anny Zofii, wdowy po trzecim najmłodszym z braci Juliuszu Zygmuncie i dla ich syna Karola.

Książęta oleśniccy nie byli bogaci, ale medale zamawiali z najcenniejszych kruszców - złota i srebra. Prawie wszystkie wykonane na ich zamówienie medale, przedstawiają liczne wydarzenia lub uroczystości o charakterze rodzinnym.

Długi wykaz medali rozpoczynają egzemplarze wykonane w 1672 r. z okazji równoczesnych zaręczyn Sylwiusza Fryderyka i Chrystiana Ulryka oraz objęcia przez nich rządów w księstwie.

Tematem miniaturowych medali Neidhardta, które książę Sylwiusz przekazał potomstwu były podobizny najbliższej rodziny, zwłaszcza swej ukochanej matki Elżbiety Marii, ojca i teścia. Okazją do wykonania medali była również różnego rodzaju rocznice.

Dużą ilość medali zamówił u Neidhardta również Chrystian Ulryk. Jeden z nich pochodzi z 1672 r. wykonany ze srebra i posiadający średnicę 53,6 mm (w zbiorach Muzeum Medalierstwa w Wrocławiu - gablota I). Okazją do ich wykonania, oprócz hucznie obchodzonych zaślubin księcia, były narodziny i zaręczyny jego dzieci. Na usługach księcia był także po medalier Johan Reinhardt Engelhard

Chcąc zyskać przychylność cesarza, nakazuje książę uwiecznić także zwycięstwo nad Turkami w 1683 r. Śmierć księcia oraz powrót jego syna ze studiów uniwersyteckich (a może zgody braci na testament ojca) były również okazjami do zamówienia medali.

Trzeci brat - Juliusz Zygmunt - książe Dobroszycki był znany ze skąpstwa, dlatego też nie zamówił żadnego medalu. Uczyniła to dopiero po jego śmierci żona Anna Zofia, uwieczniając medalami śmierć męża oraz początek objęcia rządów regencyjnych (1684 r.) w księstwie bierutowskim i przyjazd do Bierutowa. Ten medal znajduje się w zbiorach Muzeum Medalierstwa we Wrocławiu w gablocie I, ma średnicę 34,5 mm.

Jej syn Karol, krocząc śladami matki, zamówił u Neidhardta również trzy medale. Były one wykonane z okazji inauguracji swej władzy (1704 r.) w księstwie oraz jego ożenku.
Neidhardt wykonał także dwa medale na zamówienie spoza księstwa. W obu przypadkach były to tzw. szkolne medale nagrodowe.


Medal nagrodowy J. Neidhardta dla szkól wrocławskich w 1699 r. (powiększenie)

Głównym tematem prac są wizerunki ludzi, które znajdują się na 40 medalach, często na obydwu stronach (niestety wiekszość zaginęła).

Neidhardt jest zwolennikiem szczegółowego przedstawienia tematu. Jest to widoczne zwłaszcza na ubiorach przedstawianych postaci, wizerunki osób ukazane są najczęściej w pięknych barokowych perukach.

Przedstawione na medalach sceny, mają wyjaśnić umieszczone wokół napisy (na rewersach jak i awersach). Napisy dotyczą najczęściej tytułu przedstawionej osoby, mówią o okolicznościach wykonania, zawierają hasła i różne sentencje. Ponieważ medale były zamawiane głównie z okazji rodzinnych uroczystości książąt, zawierają dużo cennych informacji o narodzinach, zaślubinach, rozpoczęciu panowania, śmierci itp.

Literatura

  1. Przybył J. Jan Neidhardt. Nadworny medalier książąt oleśnickich. Kwartalnik Powiatu Oleśnickiego nr 1(6) 2003
  2. Więcek A. Dzieje sztuki medalierskiej w Polsce. Kraków. 1989.

J. Neidhard wg Adama Więcka

Niemniej ciekawą postacią jest również Jan Neidhard, norymberczyk z pochodzenia,, czynny w Oleśnicy od 1672 do ok. 1707 r. jako mincerz i nadworny medalier książąt wuertembersko-oleśnickich. Kilka dziesiąt jego medali, z których większość sygnowana jest inicjałami I N, ukazuje nam twórcę w bardzo korzystnym świetle. Różnorodność stosowanych przez niego motywów, lekkość oraz swoboda, z jaką artysta je odtwarzał, wyróżniają go wyraźnie spośród pozostałych medalierów śląskich tego okresu. Na medalach Neidharda uwidacznia się styl późne go baroku jeszcze więcej, aniżeli widzieliśmy to u Buchheima: pompa tyczność i przeładowanie drobiazgami oraz szczegółami widoczne są na każdym prawie egzemplarzu. Zadziwiająca jest przy tym lekkość, z jaką artysta komponował te miniaturowe płaskorzeźby. Każda niemal postać ujęta jest odmiennie — en face, en trois ąuart czy w profilu; podobnie ubiory - od strojnych barokowych aż po antyczne, rzymskie. Rewersy zdobią przeróżne alegorie, wyobrażenia symboliczne, panoramiczne widoki miast, krajobrazy, a nawet statki morskie. Bliższa jednak analiza prac Neidharda wykazuje, że większość ukazanych wyobrażeń (głównie alegorycznych) zaczerpnął artysta z medalierstwa południowo-niemiec kiego, a częściowo i ze śląskiego, umiejętnie je przystosowując do potrzeb książąt oleśnickich.


Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje Bibliografia Linki Zauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli
Opisy wybranych miejscowości
Szukam sponsora do wydania książki o zamku oleśnickim
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI
Odeszli