Johann Georg Ernst
oleśnicki malarz epoki baroku, ponownie odkrywany
25.06.2017
11.07.2017 korekta
01.02.2018 korekta

Wstęp
W 2013 roku zostałem zaproszony do współpracy przy pisaniu nowej monografii miejscowości Pokój (red. Elżbieta Gosławska). Wynikało to z faktu, że Pokój stał się w drugiej połowie XVIII w. letnią stolicą księstwa oleśnickiego, którym rządził książę wirtembersko-oleśnicki C.C. Erdmann. Wtedy przeczytałem w historii Pokoju, że oleśniccy malarze G. M. Beuthes i Ernst uczestniczyli w budowie kościoła św. Zofii w Pokoju wykonując obrazy ozdabiające ołtarz. Prace te wykonali ok. 1775 r. [1]. Początkowo nie było znane imię Ernsta. Rozpocząłem poszukiwania w Internecie informacji o artyście i jego istniejących prac. Znalazłem je w Oleśnicy (Biczowanie), portret C.C. Erdmanna w postaci miedziorytu, plafon na suficie w Ratuszu w Brzegu, portretu byłego Oleśniczanina J. Schlipaliusa oraz wiedzę, że wykonał portret hrabiego G. F. Gersdorf-Baruth [2]. Sądziłem, że może w ołtarzu byłego kościoła zamkowego także umieszczono obrazy obu malarzy.

<Istotną zmianę mojej wiedzy o Ernście było znalezienie informacji o otwarciu 12 maja 2017 r. w muzeum w Gliwicach wystawy śląskie Malarstwo Barokowe. Wtedy znalazłem na witrynie internetowej muzeum obraz Ernsta Dziewczynka z sierpówką i nawiązałem kontakt z prof. Andrzejem Koziełem, historykiem sztuki z Uniwersytetu Wrocławskiego. Wtedy poznałem imiona Ernsta - Johann Georg i okazało sie, że w Oleśnicy pracował jeden ze znamienitszych malarzy okresu baroku na Śląsku. Dowiedziałem się, że więcej infomacji znajdę w książce Malarstwo Barokowe na Śląsku pod red. prof. Andrzeja Kozieła będącej w końcowym etapie opracowania. Niedawno dotarłem do tej niezwykłej (także pod względem wymiarów i ciężaru) księgi i rozpocząłem poprawianie poniższego tekstu. Jednocześnie zauważyłem, że prof. A. Kozieł docenił moje poszukiwania i moje nazwisko znalazło się w bibliografii pod notką biograficzną J.G. Ernsta i w bibliografii książki z adresem internetowym tej odsłony. Czym jestem niezwykle zaskoczony oraz, co nie ukrywam, i dumny>.

Dalej, bazując na moim starym tekście, skoryguję moje niefachowe nazewnictwo i wprowadzę nowości, które znalazłem w wymienionej książce. Niżej obrazy z ołtarza ambonowego kościoła św. Zofii w Pokoju.


Przemienienie na górze Tabor.
135x65 cm). Obraz olejny na płótnie.
Fot. Z. Podurgiel

Fragment ołtarza ambonowego kościoła św. Zofii w Pokoju. Fot. Zbigniew Podurgiel. Z prawej i lewej powiększenie obrazów autorstwa Ernsta. Fotografie powiększonych obrazów z ołtarza przysłała Elżbieta Gosławska
Obraz olejny na płótnie Wniebowstąpienie Chrystusa (320x73 cm)

Obraz olejny na płótnie Ostatnia Wieczerza
( 67x 190 cm). Fot. Z. Podurgiel
Obraz olejny na płótnie Zmartwychwstanie Chrystusa (320x74,5 cm)


Dodam w oparciu o opinię. A. Kozieła [6], że lewy i prawy obraz namalował J. G. Ernst. Dolny i górny dokończył po śmierci Ernsta jego uczeń G. M. Beuthes (są one obecnie w renowacji). Dalej przytoczę kilka zdań o Ernście [6].

Ernst Johann Georg ur. się w 1703 r. Był protestantem. Nie wiadomo gdzie uczył się malarstwa. Mieszkał z żoną w Oleśnicy. W 1764 r.jego rodzina liczyła oprócz żony, 5 córek i dwóch synów. Najpóźniej od 1746 był był czynny w Oleśnicy jako nadworny malarz książąt oleśnickich - najpierw Karola Fryderyka Wirtemberga, a gdy on zrezygnował z tytułu księcia oleśnickiego, pracował dla księcia Karola Chrystiana Erdmanna Wirtemberga, aż do śmierci malarza w 1774 r. W jego pracowni uczył się Johann Christoph Graf. Prawdopodobnie także jego uczniem był G. M. Beuthes, potem współpracownikiem, a po śmierci Ernsta zapewne nadwornym malarzu książęcym.

Ernst zapewne także wykonywał obrazy dla księcia, szlachty, mieszczaństwa jak również do kościoła zamkowego, może też jego obrazy znajdowały się w zamku i ratuszu. Wymaga sprawdzenia czy obrazy znajdujące się w ołtarzu byłego kościoła zamkowego (obecnie bazyliki mniejszej) także są autorstwa Ernsta i może Beuthesa. Obrazy Ostatnia Wieczerza w obu kościołach są bliźniaczo podobne [4], co może wskazywać na jednego autora, ale nie musi (mogli korzystać z wzorników).

I w tym przpadku, poparcie mojego przypuszczenia znalazłem także w notce biograficznej opracowanej przez A. Kozieła [6]. Okazuje się, że wszystkie obrazy w ołtarzu bazyliki mniejszej w Oleśnicy namalował J.G. Ernst, o czym nikt jeszcze nie wspomniał.

 

 

 

 

Wniebowstąpienie
ok. 110 x 90 cm

 

 

 

Zmartwychwstanie Chrystusa
ø ok. 130 cm

 

 

 

Opłakiwanie Chrystusa
230 x 175 cm

 

 

 

 

Ostatnia Wieczerza
ok. 60 x 140 cm

Oleśnica. Ołtarz Główny - bazylika mniejsza
pw. św. Jana Apostoła i Ewangelisty Fot. Krzysztof Wiesner
Obrazy olejne na płótnie

Także i inne obrazy dla oleśniczan i ich rodzin malował Enest. Poniższy (lewy) obraz Ernsta wykonany dla mieszczanina oleśnickiego (wcześniej nauczyciela) znajduje się w kościele zamkowym od połowy XVIII w.

Obraz olejny na płótnie "Biczowanie", o wymiarach 173,5 x 225, 5 cm.
Na obrazie, w dolnej jego lewej części, malarz umieścił swoją sygnaturę
G. J. Ernst pinx 1754. (początkowo odczytano jako T.J.Ernst). Fot. Wiesław Piechówka [więcej o obrazie]

Portret księcia wirtembersko-oleśnickiego Carla Christiana Erdmanna na tle widoku Oleśnicy i zamku
Sygnatura malarza Ernst pinx.
Miedzioryt wykonany przez J.M. Bernigeroth sc. Lips. 1754 r.
Z kolekcji ks. Marka Dudy

W następnych latach przeszukiwałem internet w poszukiwaniu innych prac Ernsta. Okazało się, że Ernst wykonał obraz olejny Alegoria Sprawiedliwości umieszczony na plafonie sufitu sali rajców w ratuszu brzeskim. Napisałem do działu promocji UM w Brzegu z prośbą o przysłanie mi skanu zdjęcia plafonu, ale okazało się, że dział promocji nie był zainteresowany promocją Brzegu. Dlatego szukałem skanu malowidła na forach internetowych.

Plafon sufitowy w Sali Rajców Miejskich
w Ratuszu brzeskim. Źródło
Powiększenie fragmentu plafonu, jego opis i ciekawa opowiastka
o widocznym psie Johanna Ernsta pochodzi z bloga
Dobre zdjęcie całego plafonu jest na s. 96 [6]

Kolejny portret wykonany przez Ernsta znany z miedziorytu, został znaleziony w Internecie.


Portret Johanna Christiana Schlipaliusa znany
z miedziorytu Johanna Christopha Sysanga
Źródło: http://portraits.hab.de/werk/27003/bild/


Powiększenie stopki obrazu. Z lewej: Joh. Georg. Ernst pinx (namalował). Z prawej: J. C. Sysang sc (stecher - rytownik)

Okazało się, że J. Ch. Schlipalius pokazany na portrecie Ernsta urodził się w 1719 r. w Oleśnicy. Jego ojciec był w tym czasie katechetą w kościele NMP, a potem był w nim archidiakonem. Z kolei jego syn wyżej pokazany był katechetą w Dreźnie w 1747 r. Być może obraz powstał w Oleśnicy?

W 1750 r. J. G. Ernst maluje obraz hrabiego Gottloba Friederika Gersdorffa - Baruth. Obraz jeszcze w 1908 r. istniał w zamku Baruth k. Budziszyna [2].

Niżej pokazano zagadkowy obraz księcia w zbroi. Jest on w podobny do portretu księcia z widokiem miasta wcześniej pokazanego. Mogłoby to wskazywać na autorstwo J. G. Ernsta. Być może ten obraz jest zaniedbany lub został komputerowo "uszkodzony" dla celów przedstawienia w internecie, gdyż istnieje "czysta" wersja obrazu, na której obok lewej ręki księcia znajduje się w oddali już wybudowany zamek (pałac) w Pokoju (nie mogę pokazać skanu obrazu). Umożliwia to datowanie obrazu i wskazanie, że został wykonany pod koniec zycia Ernsta lub pałac domalowano po jego śmierci.

Źródło: http://www.thepeerage.com/
108636_001.jpg

 

Istnieje ponad 8-10 portretów księcia. Niektóre bardzo dobre jak ten pokazywany w Wikipedii przypisywany autorom włoskim z kręgu Jacopo Amigoni. Może angielscy historycy sztuki nie znali możliwości śląskich, w tym oleśnickich, malarzy?

Gdy niedawno ponownie wpisałem w Google hasło J.G. Ernst pojawił się nowy link, który wiele zmienił w moim "śledztwie". Trafiłem na poniższy obraz tego malarza w Muzeum w Gliwicach, bowiem niedługo wcześniej - 12 maja 2017 r. otwarta została w muzeum wystawa śląskiego malarstwa barokowego.


http://gliwice.wyborcza.pl/gliwice/7,95519,21766024,arcydziela-z-calego-slaska-w-gliwicach-wiekszosc-z-nich-na.html
Dziewczynka z sierpówką, 3. ćwierć XVIII wieku, sygnatura: J. G. Ernst pinxit (u dołu po lewej),
obraz olejny na desce 48 x 37 cm, Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu.
Zakupiony w 1971 roku w salonie Desy we Wrocławiu

Inny obraz z wystawy Autoportret w pracowni z rodziną.


Johann Georg Ernst, Autoportret w pracowni z rodziną, Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu,
kupiony we Wrocławiu w Desie w 1974 r. Obraz olejny na desce 60 x 75 cm.
Oba powyższe obrazy są także są pokazane w wymienionej książce [6]

Pani Elżbieta Gosławska była na wystawie i przysłała tekst prof. Andrzeja Kozieła z katalogu wystawy, dotyczący tego obrazu "... obraz Ernsta z 1764 roku "Autoportret w pracowni z rodziną" jest niewątpliwą atrakcją wystawy gdyż jest to jedyny znany wizerunek tego typu z terenu Śląska. To unikatowe dzieło jest nie tylko przedstawieniem artysty-erudyty podczas przerwy w pracy w znakomicie wyposażonym przydomowym atelier (biblioteka, wzorniki, kolekcja obrazów i rzeźb, materiały i narzędzia do pracy), lecz także manifestacją wysokiej pozycji społecznej osiągniętej przez liczącego już wówczas sześćdziesiąt jeden lat nadwornego malarza oleśnickich książąt, który mógł się pochwalić bogatym i obszernym domem oraz liczną i szczęśliwą rodziną". Więcej o tym obrazie w wymienionej książce [6].

Literatura

  1. Pokój. Monografia. Praca zbior. pod red. E. Gosławskiej. Wyd. II uzup. Pokoj 2015. s. 270, zdj.
  2. http://digital.slub-dresden.de/fileadmin/data/308964683/308964683_tif/jpegs/308964683.pdf s.18
  3. http://www.olesnica.nienaltowski.net/Biczowanie_obraz.htm
  4. http://www.olesnica.nienaltowski.net/Pokoj_Z.Podurgiel.htm
  5. http://katalog.burgerbib.ch/detail.aspx?ID=92611
  6. Malarstwo Barokowe na Śląsku, red. A. Kozieł, Wrocław 2017

Od autora • Lokacja miastaOleśnica piastowskaOleśnica PodiebradówOleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r.Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstwDrukarnie NumizmatyKsiążęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla OleśnicyArtyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje • BibliografiaLinkiZauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli Opisy wybranych miejscowości
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI