Johann Georg Ernst
oleśnicki malarz z okresu baroku,
ponownie odkrywany

W 2013 roku zostałem zaproszony do współpracy przy nowej monografii miejscowości Pokój (red. Elżbieta Gosławska). Wynikało to z faktu, że Pokój stał się w drugiej połowie XVIII w. letnią stolicą księstwa oleśnickiego, którym rządził książę wirtembersko-oleśnicki C.C. Erdmann. Wtedy przeczytałem w historii Pokoju, że oleśniccy malarze G.M. Beuthes i Ernst uczestniczyli w budowie kościoła św. Zofii w Pokoju wykonując obrazy ozdabiające ołtarz. Być może, tworzyli "spółdzielnię", bowiem Beuthes wykonał obrazy umieszczone nad i pod amboną ołtarzową (Przemienienie i Ostatnia wieczerza), natomiast Ernst - z lewej i prawej strony ambony (Zmartwychwstanie i Wniebowstąpienie). Prace te wykonali ok. 1775 r. [1]. Początkowo nie było znane imię Ernsta.
Fragment ołtarza kościoła św. Zofii w Pokoju. Fot. Zbigniew Podurgiel. Z prawej i lewej powiększenie obrazów autorstwa Ernsta. Fotografie powiększonych obrazów z ołtarza przysłała Elżbieta Gosławska
Obraz Zmartwychwstanie
 
Obraz Wniebowstąpienie

Będąc z Oleśnicy zapewne także wykonywali obrazy dla księcia, szlachty, mieszczaństwa jak również do kościoła zamkowego, może też malowidła w zamku i w ratuszu. Wymaga sprawdzenia czy obrazy znajdujące się w ołtarzu byłego kościoła zamkowego (obecnie bazyliki mniejszej) także są ich autorstwa. Obrazy Ostatnia Wieczerza w obu kościołach są bliźniaczo podobne [4], co może wskazywać na jednego autora, ale nie musi (mogli korzystać z wzorników).

Okazuje się, że poniższy obraz Ernsta znajduje się w kościele zamkowym od połowy XVIII w.

Obraz olejny na płótnie "Biczowanie", o wymiarach 173,5 x 225, 5 cm.
Na obrazie, w dolnej jego lewej części, malarz umieścił swoją sygnaturę
T. J. Ernst pinx 1754. Czyli inicjały imion Ernesta to T. J.; pinx 1754 oznacza namalował i data. Fot. Wiesław Piechówka [3]

Postać księcia wirtembersko-oleśnickiego Carla Christiana Erdmanna na tle widoku Oleśnicy i zamku
Sygnatura rysownika Ernst pinx.
J.M. Bernigeroth sc. Lips. 1754 r.
(czyli Bernigeroth rytownik z Lipska)

W następnych latach przeszukiwałem internet w poszukiwaniu innych prac Ernsta. Okazało się, że Ernst wykonał malowidło na plafonie sali rajców w Ratuszu brzeskim. Napisałem do działu promocji UM w Brzegu z prośbą o przysłanie mi skanu zdjęcia plafonu, ale okazało się, że dział promocji nie był zainteresowany promocją Brzegu. Dlatego szukałem skanu malowidła na forach internetowych.

Plafon sufitowy w Sali Rajców Miejskich
w Ratuszu brzeskim. Źródło
Powiększenie fragmentu plafonu, jego opis i ciekawa opowiastka
o widocznym psie Johanna Ernsta pochodzi z bloga

Znając imię Ernsta miałem ułatwione pole do poszukiwań. Kolejny rysunek Ernsta był dla mnie dużym zaskoczeniem, bo pojawił się inny Ernst o imionach Johann Georg. Można było sądzić, że jest to całkiem inny malarz.


Źródło: http://portraits.hab.de/werk/27003/bild/


Powiększenie stopki obrazu. Z lewej: Joh. Georg. Ernst pinx (namalował). Z prawej: J. C. Sysang sc (stecher - rytownik)

Okazało się, że pokazany na miedziorycie Johann Christian Schlipalius narysowany przez Ernsta urodził się w 1719 r. w Oleśnicy. Jego ojciec był w tym czasie katechetą w kościele NMP, a potem był w nim Archidiakonem. Czyli mógł istnieć związek J.G. Ernsta z Oleśnicą. Z kolei jego syn wyżej pokazany był katechetą w Dreźnie w 1747 r. Czyli wtedy mógł powstać miedzioryt. Z tego mogłoby wynikać, że Johann Georg Ernst jest tożsamy z wcześniej wspomnianym Johannem Ernstem. Niestety nie miałem na to więcej dowodów.

W 1750 r. J. G. Ernst maluje obraz hrabiego Gottloba Friederika Gersdorffa - Baruth. Obraz jeszcze w 1908 r. istniał w zamku Baruth k. Budziszyna [2]. W trakcie dalszych poszukiwań znalazłem portret J. G. Ernsta, przy opisie którego podano jego datę urodzin i śmierci 1694-1781 [5]. Mam nadzieję, że to nie jest tylko zbieżność nazwisk (jak się później okazało, tak było).


Źródło: http://katalog.burgerbib.ch/detail.aspx?ID=92611

Autorem obrazu (to chyba fotografia cz-b obrazu, oryginał może jest w muzeum?) był znany szwajcarski malarz Johann Ludwig Aberli (1723-1786).

Gdy niedawno ponownie wpisałem w Google hasło J.G. Ernst pojawił się nowy link, który wiele zmienił w moim "śledztwie". Trafiłem na poniższy obraz tego malarza w Muzeum w Gliwicach, bowiem niedługo wcześniej - 12 maja 2017 r. otwarta została w muzeum wystawa śląskiego malarstwa barokowego.


http://gliwice.wyborcza.pl/gliwice/7,95519,21766024,arcydziela-z-calego-slaska-w-gliwicach-wiekszosc-z-nich-na.html
Dziewczynka z sierpówką, 3. ćwierć XVIII wieku, sygnatura: J. G. Ernst pinxit (u dołu po lewej),
obraz olejny na desce 48 x 37 cm, Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu,
nr inw. MPSL/S-328. Zakupiony w 1971 roku w salonie Desy we Wrocławiu
(fot. Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu, Kupiony w Desie 1971 r.).

Napisałem do Muzeum w Gliwicach z zapytaniem czy Johann Ernst jest tożsamy z Johannem Georgiem Ernstem. Dostałem natychmiast odpowiedź od Anny Kwiecień kuratora ekspozycji, historyka sztuki, starszego kustosza Muzeum W Gliwicach, że moje pytanie kieruje do autora scenariusza wystawy i pierwszego jej kuratora - profesora Andrzeja Kozieła. Na drugi dzień przyszła odpowiedź, która wszystko rozwiązuje. Profesor dr. hab. Andrzej Kozieł - historyk sztuki z Uniwersytetu Wrocławskiego napisał:

"... Potwierdzam, że Johann Georg Ernst to malarz z Oleśnicy, tożsamy z tym Ernstem, o którym Pan pisze. Na gliwickiej wystawie prezentujemy dwa jego nieznane dzieła: Dziewczynkę z sierpówką i niezwykle interesujący Autoportret w pracowni z rodziną. W trakcie realizacji projektu badawczego Malarstwo barokowe na Śląsku udało nam się zebrać więcej jego dzieł. Notę biograficzną artysty oraz listę jego prac opublikujemy w książce zbierającej wyniki projektu, która ukaże się drukiem do końca tego roku. Już teraz mogę napisać, że Ernst to jeden z najbardziej interesujących malarzy czynnych na Śląsku w 2. połowie XVIII wieku. ..."

Ściągnąłem zaraz obraz Autoportret w pracowni z rodziną.


Źródło: http://www.krolestwopiekna.pl/index.php/wydarzenia/informacje/546-w-pracowni-malarskiej-johanna-ernsta
Johann Georg Ernst, Autoportret w pracowni z rodziną, Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu,
fot. Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu, kupionu we Wrocławiu w Desie w 1974 r.

Dodano 27.06.2017 r.
Profesor Andrzej Kozieł napisał, że portret szwajcarskiego Johanna Gregora Ernsta dotyczy innej osoby o zbieżnym nazwisku. Daty urodzenia i śmierci "naszego" Ernsta są inne i znajdą się w książce.

Dodano 11.07.2017 r.
Niżej pokazano zagadkowy obraz księcia w zbroi. Zbroja ta i płaszcz są analogiczne jak na wyżej pokazanym rysunku księcia i miasta. Mogłoby to wskazywać na autorstwo J.G. Ernsta. Być może ten obraz został komputerowo skażony dla celów przedstawienia w internecie, gdyż istnieje "czysta" wersja obrazu, na której obok lewej ręki księcia znajduje się w oddali już wybudowany zamek (pałac) w Pokoju. Umożliwia to datowanie obrazu i wskazanie, że został wykonany później niż powyższy rysunek księcia.

Źródło: http://www.thepeerage.com/
108636_001.jpg

 

Istnieje ponad 8-10 portretów księcia narysowanych lub malowanych. Niektóre bardzo dobre jak ten pokazywany w Wikipedii przypisywany autorom włoskim z kręgu Jacopo Amigoni. Może angielscy historycy sztuki nie znali możliwości śląskich, w tym oleśnickich malarzy?


Nieznany obraz jakoby księcia wirtembersko-oleśnickiego (?) z ok 1775 r. we włoskim muzeum.
W tym czasie żył tylko C.C. Erdmann i miał prawie 50 lat
https://pl.pinterest.com/pin/330662797615664340/

Dodano 21.08.2017 r.
Pani Elżbieta Gosławska była na wystawie w Gliwicach i kupiła także Katalog z wystawy. Napisała, że "obraz Dziewczynka z sierpówką reklamuje całą wystawę - jest na ulotce informacyjnej i na okładce katalogu z wystawy".

Podała też w e-mailu, że w słowie wstępnym w katalogu prof. Andrzej Kozieł pisze, że obraz Ernsta z 1764 roku "Autoportret w pracowni z rodziną" jest niewątpliwą atrakcją wystawy gdyż jest to jedyny znany wizerunek tego typu z terenu Śląska. Cytat "To unikatowe dzieło jest nie tylko przedstawieniem artysty-erudyty podczas przerwy w pracy w znakomicie wyposażonym przydomowym atelier (biblioteka, wzorniki, kolekcja obrazów i rzeźb, materiały i narzędzia do pracy), lecz także manifestacją wysokiej pozycji społecznej osiągniętej przez liczącego już wówczas sześćdziesiąt jeden lat nadwornego malarza oleśnickich książąt, który mógł się pochwalić bogatym i obszernym domem oraz liczną i szczęśliwą rodziną".

Pani Elżbieta podała również ważną informacje, że obrazy Beuthesa i Ernsta z Pokoju trafiły do renowacji do firmy konserwatorskiej w Nysie.

 

Wnioski

  1. Dzięki informacji prof. Andrzeja Kozieła wiemy, że J. Ernst i J.G. Ernst to ta sama osoba. Więcej o autorze i jego obrazach dowiemy się z książki, która ukaże się pod koniec tego roku. Wiadomo również "... że Ernst to jeden z najbardziej interesujących malarzy czynnych na Śląsku w 2. połowie XVIII wieku. ..."
  2. Prawdopodobnie obraz w bazylice mniejszej w Oleśnicy Biczowanie z sygnaturą T.J. Ernst jest także autorstwa J.G. Ernsta. Sygnatura wymaga sprawdzenia. Po kilku dniach Wiesław Piechówka ponownie przeanalizował sygnatrę malarza i jest raczej pewny, że jest to G.J. Ernst
  3. W Oleśnicy Ernst pracował prawdopodobnie w latach 1750-1774 r.
  4. Zdaniem mieszkańców Pokoju obrazy Ernsta nie podlegały renowacji od 1945 r. Stęchlizna spowodowana brakiem wietrzenia kościoła nie sprzyja przechowywaniu tak cennych obrazów.
  5. Nie natrafiłem na żaden ślad G.M. Beuthesa. Może należałoby sprawdzić podobieństwo obrazów z ołtarzy w Pokoju i Oleśnicy, aby określić, czy obrazy z Oleśnicy mogą być także autorstwa Beuthesa i Ernsta.

Literatura

  1. Pokój. Monografia. Praca zbior. pod red. E. Gosławskiej. Wyd. II uzup. Pokoj 2015. s. 270, zdj.
  2. http://digital.slub-dresden.de/fileadmin/data/308964683/308964683_tif/jpegs/308964683.pdf s.18
  3. http://www.olesnica.nienaltowski.net/Biczowanie_obraz.htm
  4. http://www.olesnica.nienaltowski.net/Pokoj_Z.Podurgiel.htm
  5. http://katalog.burgerbib.ch/detail.aspx?ID=92611

Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje Bibliografia Linki Zauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli Opisy wybranych miejscowości
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI

http://www.bildindex.de/document/obj00032134/mi01914a13/?part=2

http://www.bildindex.de/document/obj00032134/mi01914a06/?part=1

https://www.museum-digital.de/bawue/index.php?sv=oels&done=yes

http://altemeister.museum-kassel.de/45653/